FAKATOKAAGA KE TOKA: FAKAMATALAGA MO TINO GALUE A TE RSE

ISBN: 978-0-478-33338-1

TALOFA!

KO FAKATALOFA ATU MAI I TE RSE NIU SILA.

Te RSE ko te fakatoetoega o te Recognised Seasonal Employer. A te Recognised Seasonal Employer ko te pule fakagalue tela ko oti ne taliagina ne te Malo o Niu Sila ke aumai ana tino galue mai i fenua i tua atu o
Niu Sila.

A tino Niu Sila fakaola lakau kaina mo vesiapolo e ma’nako ki ne tino galue faopoopo o fesoasoani i taimi o taukai. A koe ka galue i te matagaluega o tokilakau e fakaigoa ki te horticulture (fuagalakau mo vesiapolo) io me ko te viticulture (te vine).

Ko fakamatalaga konei ka fesoasoani ke aoga malosi tou taimi i Niu Sila i tau galuega. Tou pule i te galuega mo te Matagaluega o Leipa e toka mo fakamatalaga o fesoasoani ki a koe i tau galuega mo tou nofo i luga i
Niu Sila.

Se avanoaga e sili i te gali kae e i a koe te filifiliiga o fakaoga. Ko fakamanuia atu matou ki a koe.

Te Tiimu RSE i Niu Sila

TUPE

TOU TOGI

Au tupe ka ulu ki tau akauni i te pagike ko oti ne fakatoka ne tou pule i te galuega. Ka maua ne koe tau pepa peofu tela e fakamatala i ei me e fia tou peofuga, ne galue pefea tou peofuga, mo tupe ne ‘kati mai i tou peofuga.

E pela me se tino galue i taimi o taukai, a koe ka peofu i se auala e tasi mai i auala e tolu konei:

1. Togi i te Itula
Kafai tau feagaiga e fai i a koe e togi i te itula, ko tena uiga e togi ‘pau atu te aofai tena i itula katoa e galue koe i ei.

Penei: Kafai ne galue koe e 30 itula kae ko tou togi i te itula e $NZ12, a koe ka peofu atu e $NZ360 MAI MUA o lafoga mo tupe ‘kati. Lafoga mo tupe ‘kati e fakafoliki ne latou tou peofuga.

2. Togi i te Galuega fai
Te togi i te galuega fai e fakauiga manafai te peofuga e fano ki te aofai o galuega ne fai ne koe. E pela mo te galuega i apolo, e mafai koe o peofu ‘pau mo soose pini (bin) e fakafonu ne koe i apolo. Ko tena uiga, ko te vave o tau galuega, ko te uke foki o tau tupe e maua.

Penei: kafai e togi koe ki te $NZ30 i te pini o apolo e fakafonu ne koe, kae ne fakafonu ne koe e 15 a pini i te vaiaso, ka peofu koe ki te $NZ450 mai mua o lafoga mo tupe ‘kati. Ko te uke o pini e fakafonu ne koe ko te lei tena.

3. Olo talua
I nisi tulaga ka mafai o fuli a faiga o togi. E mafai o tupu tenei manafai ko fuli a galuega a koe e fai. Penei, i nisi taimi kafai e fou koe ki te galuega, e mafai koe o kamata ki te togi i te itula ko fakamafuli i ei ki te togi i te galuega fai manafai ko apo koe kae ko vave tau galuega.

Ka mafai koe o togi fakakese mai i nisi o tino galue manafai e kese au galuega e fai io me e kese te faiga o tou togi.

TOGI O ASO MALOLOO

E ‘tau o maua ne koe te togi o aso maloloo i te tausaga i te aofai e 8% o tou togi mai mua o lafoga. Nisi pule o galuega e aofia ne latou tou togi i aso maloloo i tou peofuga i te vaiaso kae ko nisi ka peofu atu ne latou manafai ko oti koe mai ia latou.

E manakogina ke lava au tupe e vau mo koe ki Niu Sila mo ou tausi ke oko ki te taimi e maua i ei tou peofuga muamua.

Kafai e isi se fakalavelave ki tau pepa peofu, fesokotaki ki tou takitaki io me ko tou pule i te galuega.

TUPE ‘KATI MAI I TOU PEOFUGA

Te aofai o tou togi e se tena te aofai e maua ne koe i tou peofuga ona la e isi ne tupe ko la e ‘tau o ‘kati. E tiga e se maua i ou lima a tupe konei, kae ko tupe ‘kati konei e fesoasoani ki a koe i tou galue mo tou nofo i luga i Niu Sila, kae ke mafai foki o maua ne koe a nisi fesoasoani.

Lafoga

Lafoga io me ko te PAYE se tupe tela e ‘tau loa o ‘kati. Te lafoga ko te tupe mai i tou peofuga tela e ‘kati ki te Malo o Niu Sila. A tino katoa e galue i loto i Niu Sila e togi lafoga. E mafai ne tou pule i te galuega o taku atu me e fia te lafoga e ‘kati mai tou peofuga. E lavea foki ne koe i loto i tau pepa peofu.

Tupe ‘Kati Manafai E Loto Koe Ki Ei

E isi ne tupe e ‘kati manafai e loto koe ki ei kae ka mafai o fai ma oti ne tusi ki lalo tau taliaga. Te talia atu o tou pule ke ‘kati a alaga tupe konei mai i tou peofuga ka fakafaigofie te fakaoga fakalei o au tupe. A tou pule e ‘tau o fakamaina atu me ne a a mea e peofu koe i ei, ne a a mea e tusi i loto i tou pepa peofu, fakailoa atu me ne a a tupe e ‘kati ne latou kae ke fakamaua tau taliaga ki ei. E mafai ne koe o solo tau taliaga i soose taimi kae e ‘tau la o togitogi loa te tupe e ‘tau o tina.

Mo te puipuiga o koe, a tupe ‘kati katoa ka fakaasi ki te Matagaluega o Leipa ke fakapatonu ne latou.

Tupe ‘kati mo te oloolo Malaga

Tou pule mo koe e togi tasi ne koulua tou pasese mai i tou atufenua ki Niu Sila, e taki afa koulua. Kafai ne togi kaatoa ne tou pule tou pasese, e ‘tau la mo koe o togitogi ki tou pule te afa o tou pasese. E tena te mea ka mafai ne te pule o fai se katikatiga mai i tou togi te aofai tena. E iku ko togi loa ne koe tau fanofano malaga i loto loa i te atufenua.

Tupe ‘kati mo te fale ‘nofo

Tou pule ka fakatoka ne ia se fale ‘nofo mo koe e lei kae ‘tau i te togi tela e ‘tau i luga i Niu Sila kae tela ko oti foki ne asi ne te Matagaluega o Leipa. Ka katikati ne te pule te togi o tou nofo io me togi loa ne koe.

Te iti mo nisi alaga tupe olo mo te olaga

Ke iloa ne koe me e ‘tau o isi se tupe ka mafai o ‘kati mo togi atu i ei te iti mo nisi feitu aka tau te ‘nofo o koe i loto i te fale. Ka mafai foki o isi se tupe e manakogina mo togi tou fanofano malaga. E mafai o katikati mai i tou togi io me e togi loa ne koe. Nisi pule e aofia ne latou te togi o te iti i te togi o tou koga ‘nofo. Fakafesili ki tou pule me ne a a mea e aofia i loto kae ne a a mea e togi fakaatea.

Ka oti ne fai a tupe ‘kati, ka isi se aofai e toe i tau akauni. Au mea ka fai ki te toega tenei e taua kii!

TUPE ‘TEU MO TUPE ‘KATI KI KAIGA E FAKAMULI MAI

Tupe ‘Teu

Koe e ‘tau o loto malosi kii manafai e manako koe ke ‘teu ne au sene. E uke a mea ka takolekole koe ke fakamaumau au tupe i Niu Sila!

Tou pule ka mafai o fesoasoani ki a koe ke ‘teu au tupe tela ka isi ne au tupe ka ‘kati tonu loa ki te sua akauni a koe kae faka’toe se aofai ke fakaoga ne koe mo ou ola i te vaiaso tena. E manakogina ke isi sau saolotoga e fakamau i tusitusiga mo te feitu tenei.

Tupe ‘kati ki kaiga e fakamuli mai i te atufenua (remittance)

E isi se tupe ka togi ne koe manafai e lafo sau tupe ki kaiga i te atufenua tonu. Te pagike tela e nofo mo tau akauni ka mafai o fesoasoani ki te feitu tenei. Kae e mafai foki ne koe o fakaoga nisi pagike mo nisi pisinisi o lafo tau tupe. E tai togi mafa atu manafai e uke taimi e ave i ei au tupe me e isi faeloa se togi i taimi katoa e ave i ei. Faipati ki tou pule e uiga mo se auala tafasili i te lei i te aveave o au tupe ki tou kaiga.

MEA E ‘TAU O MASAUA

Togi mo tupe ‘kati: Tou togi i te itula e mafai o ‘tagi uke ki a koe kae masaua me e isi ne tupe ‘kati, kae kafai koe e se faeteete i au tupe o ‘teu, ka ‘se foki koe mo te aofai tela ne fakamoemoe koe kiei.

Te iloa o fai te galuega: A tino galue ko la ko te olotou taimi muamua ki Niu Sila ka mafai o malalo olotou togi fakapau mo latou ko la ko toe foki mai ona la a latou nei ko apo i te galuega. Tela la, fakatoka o tauloto malosi kae fakatau ki te galuega.

Togi i te galuega fai: Te togi i te galuega fai e lei atu i te togi i te itula manafai koe se tino takapili vave kae lei au galuega. E lei me ka peofu ne latou koe i te vave mo te lei o tau galuega. Faipati ki tou pule me ko koe e togi i te itula io me e togi i te galuega e fai.

Te Malo o Niu Sila mo tou pule i te galuega e malamalama me i a koe e manako o fakataunu ou fakamoemoega. Kae e ia koe loa te filifiliiga o fakaoga fakalei te avanoaga tenei.

KO VAA FEALOFANI

AU MEA E FAI MÖ TOU PULE

E fakamoemoegina ke fakataunu ne koe a mea katoa e manakogina i loto i te feagaiga tela ne saina ne koe mo tou pule, e aofia i ei:

• tou vau ki te galuega i te taimi tonu
• tausiga fakalei o tou koga ‘nofo
• te lei ou uiga fai.

E ‘tau foki mo koe o tausi ki tulafono o Niu Sila. Kafai e soli ne koe se tulafono, ka mafai o aofia i ei a pulisimani o Niu Sila. Kafai ko fakatea koe mai i tau galuega, ka se talia koe ke nofo i Niu Sila.

Tou pule e fakamoemoe ke fai ne koe a galuega ko la ne tuku atu ke fai. E fakamoemoegina ko koe ke galue manafai koe ko manakogina, e mafai o aofia i ei tou Aso Tapu. Ou itula galue e ‘tau o fakamailoga i loto i tau feagaiga galue. Te uke o au galuega e fai, ko te uke foki o tou peofuga.

Te galue pela me se tiimu e taua, tela la, faipati ki tou takitaki io me ko tou pule mo soose mea e manakogina. Se mea e lei manafai e nofo koe i vaiaso muamua o onoono kae fakalogologo ke isi sou iloa i mea e ‘tau o fai. E manakogina ne naai vaiaso ke fakatau koe fakalei ki te olaga.

Faipati ki tou pule e uiga mo faigamea e mafai o fanatu koe ki ei manafai koe e se galue. E mafai ne ia o avatu a avanoaga ke fai kae tauloto ne koe ne mea foou.

A MEA E FAI NE TOU PULE MÖ KOE

I tafa o te peofu o koe i tau galuega, a tou pule e fai foki ne ia a nisi mea mo koe, penei:

• sala o se koga lei mo ou nofo
• fakatoka ne ia mea mo kuka mo te nofo lei
• peofu koe ki te togi tafa ki lalo io me e mailuga atu i te itula
• fakamaua ne ou itula galue
• fakatoka se auala mo ou fanofano ki te galuega.

Tou pule e ‘tau foki mo ia o fai ne fakatokaaga lei mo koe. A fakatokaaga lei konei e mo te ola lei o koe i Niu Sila. A pule e manakogina ke fesoasoani atu i te salaga o nisi fesoasoani e pela mo komiuniti ko la e mafai o fesoasoani atu mo tou ola lei, koga e tu i ei a sitoa, ko tafaoga e pela foki mo koga e lotu i ei.

A pule o RSE e ‘tau o oti ne taliagina ne te Malo o Niu Sila ke fakamaoni i ei me i a latou ne pule e lei kae e mafai ne latou o fakatoka a galuega, koga e ola i ei kae e seai se fakamataku ki tino galue o te RSE.

A pule o galuega e MANAKO ko koe ke fanatu ki a latou manafai e isi sau fakalavelave. Sa maa o faipati atu ki a latou!

FAKATOKAAGA O FAKALAVELAVE

Kafai e isi se fakalavelave a koe, tau mea muamua e fai ko te avaka o tau fakalavelave ki tou takitaki io me ko tou pule. E mafai o avaka loa ne koe io me e tuku ki te takitaki ke avaka ne ia. Te masani, a fakalavelave e mafai o fakatoka i te levolo tenei.

Kafai e se fiafia koe ki te tali a tou pule, e mafai ne koe o fesokotaki ki tou Labour Inspector tela ko te tino asiasi o te Leipa. A tino asiasi a te Leipa ne tino galue a te Malo ko la e asiasi ne latou ko pule ke fakataunu olotou fakatokaaga mo te fakagalue o koe.

E mafai foki ne koe o fesokotaki ki iuniuni, ko latou e sui ne latou a saolotoga o tino galue i Niu Sila.

E isi ne auala e fakamautinoa i ei me e lagonagina tou leo tela la, fakaoga a auala konei o fesokotaki fakavave ki se tino.

Kafai e isi se fakalavelave, fesokotaki ki:

• Tou takitaki io me ko tou pule
• Tou sui ki loto i te Malo
• Te sui asiasi mai i te Leipa i te 0800 20 90 20
• Tau iuniuni manafai koe e kau kiei

E mafai foki ne koe o fesokotaki ki fakapotopotoga i
Niu Sila:

• Citizen’s Advice Bureau (Ofisa fakatonutonu)
• Fakapotopotoga a komiuniti
• Free Law Service (Fesoasoani a Loia kae e se togi)
• Settlement Support Service (Ofisa fakatoka fakakinauga)

E isi ne napa telefoni kona e tusi atu i te fakaotiga o te pepa fakamatala tenei.

GALUEGA

FEAGAIGA

Ko ‘tau o oti ne maua ne koe tau feagaiga i te galuega e pela me se vaega e tasi o tou taliagina o galue. Tou pule io me ko te olotou sui ko ‘tau o oti ne fakamalamalama atu ki a koe a te feagaiga.

Soose tino galue i Niu Sila e tau o isi sena feagaiga i te galuega. Te pepa tenei e taua kii me fakamatala i ei a mea e ‘tau o fai ne koe moo tou pule mo mea e ‘tau o fai ne tou pule moo koe.

Tau feagaiga e fakasino ne ia nisi fakatokaaga ko la ne tulafono i Niu Sila. E aofia i ei ko malolooga, peofuga o aso maloloo, te galue i aso maloloo o te atufenua mo aso masaki.

PAKIAGA I TE GALUEGA

Kafai ne isi se fakalavelave ne tupu ki a koe i te galuega, e mafai ne koe o fakatagi e auala i tau tokita mo se fesoasoani mai i te Accident Compensation Corporation (ACC), tela se fakapotopotoga e galue fakapitoa mo pakiaga maua i te galuega. I tau lafoga ‘kati, e isi se vaega e fano ki te ACC i te togiiga o fakalavelave tupu penei. Te ACC e aofia ko pakiaga o te tino tela ka fesoasoani ki tau talavaiga mai tua o te fakalavelave.

E aofia i ei ko vailakau talavai, tipitipiga fakapitoa io me ko nisi fooga fakapitoa kae e se aofia i ei ko masaki masani pela mo te fuluu.

MASAKI E SE MAFUA MAI I TE GALUEGA

ACC e se aofia i ei ko masaki. Te inisualenisi o masaki (Medical insurance) ka aofia i ei ko togi o talavai mo masaki valevale ko la e mafai o pokotia koe i ei i Niu Sila.

Te inisualenisi e maua manafai e togi ne koe. E mafai o aofia i ei ko togi o tokita ke oko ki talavaiga mo vailakau, te fai fakavave o ou nifo ke oko ki te faulu o koe ki te fakaimasaki, tipitipiga, te ave fakatea o koe ona ko masaki io me ko te fakafoki o koe ki tou atufenua.

E mafai ne koe o fesokotaki ki tou pule ke fesoasoani o fakatoka tau inisualenisi o masaki ke fakatoka te feitu tau te togi o masaki o koe.

TAU PEMITA GALUE

E se mafai ne koe o fakatagi mo soose pemita galue mo koe kae koi nofo koe i Niu Sila. Kafai ko manako koe o tiaki tou pule, a koe ko se talia o nofo i Niu Sila. Kaati ka mafai ne koe o fanatu o galue mo se pule RSE aka, kae masaua me e ‘tau mua koe o maua se taliaga mai te Matagaluega o Leipa mai mua e fai sau fuliga.

E manakogina ko koe ke foki ki tou fenua manafai ko oti tau galuega. Kafai e soli ne koe tau pemita galue a koe ka mafai o se talia ke foki mai koe ki Niu Sila.

Kafai ne fakataunu ne koe a fakanofoga o tau pemita kae ko tuku atu se avanoaga galue mai i te RSE, e mafai ne koe o foki mai o galue i Niu Sila i taimi o taukai mai tua. E ‘tau mo koe o toe fakatagi me i tau pemita e oti te malosi o ia i taimi e fanatu i ei koe keatea mai i
Niu Sila.

IUNIUNI

A iuniuni e galue o sui atu a tino galue. E mafai ne koe o kau ki se iuniuni i Niu Sila ka e isi se tupe ka togi ne koe. I tou kau atu ki te iuniuni, a koutou tino galue ka mafai o fakaasi otou leo e uiga mo mea e se malie ki ei i te galuega io me e sala ki ei sou fesoasoani manafai ko isi se fakakinauga i te galuega. Nisi iuniuni e isi ne sui o latou ne tino Pasifika ko la e se taumate ka mafai o faipati i tau gana.

TE OLAGA

TAU O ASO

Fakatoka fakalei koe mo tau o aso. A Niu Sila e moko kii fakatusa ki te koga ne vau koe i ei kae i nisi taimi e se taumate kaati e nofo koe i tua i taimi o te tau moko.

Fakatoka o pei gatu e ‘tau mo taka, fakaoga a mea ufi mafanafana mo tou moega. Te koukou i vai vela ka mafai foki o fesoasoani. Te auala lei i te moe mafanafana i te po ko te fakaoga o pulagiketi e uke. Ka isi ne mea fakavela o te koga ‘nofo kae ka fakaasi atu ne te pule te fakaogaaga fakalei o latou.

I loto i masina velavela mai i a Tesema ki a Apelila, e se ‘pau loa te vela pela mo te Pasifika. Masina moko loa ko Iulai, Aokuso mo Setema.

Tou pule kooti ne ‘tau o fakailoa atu ki a koe a mea e manakogina manafai e vau koe i taimi o te tau moko.
E mafai foki o fakailoa atu ne latou te vaega tau o aso i te kogaakoga e nofo i ei latou.

KOGA ‘NOFO

E mafai ne koe o sili ki tou pule io me ko te tino galue o te RSE io me se sui e uiga mo koga ‘nofo ko la ne fakatoka, kae ne a foki a mea i loto i fale kona. E malamalama a pule me e se mafai ne koutou o aumai mo kope lasi tela la, e ‘tau o isi ne moega kae e ‘tau o fakaoga. E mafai foki loa o vau mo koe ne mea e tai fakalei i ei tou nofo i konei.

Mea kuuka, masini tagatu mo vai vela mo koukou e isi mo fakaoga. Fakaoga a mea e avanoa atu mo koe kae tauloto ke iloa ne koe o fakaoga fakalei e se maumau i ei ou taimi mo ou fitaaga.

E i a koe te tiute ki te tausiga o tou koga nofo ke gali kae maa. Soose fakamaseiga ka mafai o togi ne koe kae ka mafai o togi mafa kii.

‘KAIGA

E togi ne koe au mea kai. E uke kii a vaega mea kai lei kae aoga ko la ka mafai ne koe o togi mai i sitoa i Niu Sila.

Taumafai o kai lei kae kai ke makona. Tolu a ‘kaiga lei i te aso ka maua mai i ei te lei mo te malosi e manakogina mo te galuega. Kaati e ‘tau ke kai malosi koe ona ko te tau o aso mo galuega e fai ne koe e manakogina kii te malosi. Taumafai ke se kai malie koe io me fakaseke sau ‘kaiga i tutonu, kae inu malosi ki vai.

Fakasoaga o ‘kaiga ko ‘tau o oti ne fai ne tou pule. E kesekese a fakasoaga o meakai a tino galue i koga galue kesekese. Ka fia iloa ne koe a fakasoaga o ‘kaiga fakamolemole faipati ki tou pule.

TAUSI TE OLA LEI

Te tau o aso mo koga galue i Niu Sila ka mafai o tai faigata ki tou ola lei tela la, ka fesoasoani malosi manafai e tausi koe ke mafanafana, koukou i taimi masani kae pei ki gatu maa i aso katoa.

E taua ke masani o fulu keatea a lailai mai i tou foitino me i lailaiga konei ka atili fakamasei ne latou a pakiaga i tou foitino. Te fakaoga o soopu teke atu ki manu fakamasei konei ko toe auala sili i te lei o teke atu a masaki o pakili pela mo fakafoa. Fakafesili ki te pule me e maua mai i fea a soopu penei.

Ka tausi tou foitino ke malosi, ko te malosi foki o tou foitino o teke atu a masaki.

E isi foki se sua vaega o te ola lei tela e taua - tou ola fiafia. A koe ka se sologa kae ka nofo mafaufau malosi kii koe ki ou kaiga mo tou fenua. Te tumau te sokotaki mo latou mo te ave o tupe ki a latou se auala e fakatumau i ei te fesokotakiga.

Tumau te loto malosi kae masaua me i taimi e solo vave fua. Fakaoga taimi o fakasaga tonu ki te pogai ne vau i ei koe kae galue malosi.

Kafai e tai mafatia tou mafaufau faipati ki tou takitaki, tou pule io me ki tou sui o te Malo.

MALAGA FOKI

Ka tiaki ne koe Niu Sila manafai ko oti tau galuega mo tou pule RSE. Kafai ne togi ne au kope ke foki mo koe i te vakalele, masaua me kafai e silia te mafa o au kope mo te aofai e taliagina, ka togi ne koe te ova tena.

Taumafai o palani ke ave mua au kope kae seki fano koe. Faipati ki tou pule ke sala aka a togi o feleti ke mafai ne koe o ave au kope i se togi e tai maama. Te aofai o au tupe e sao mai i te feleti ko te uke foki au tupe e toe i tou taga.

Masaua o tausi tau napa IRD i Niu Sila mo te napa o tau akauni i te pagike. Ka manakogina ne koe manafai ko foki mai koe i lalo i te RSE i taukai mai mua. Kafai e manako koe ke tuku ke matala tau akauni i te pagike, e ‘tau o tuku ne au tupe i loto e lava mo togi a tupe tina a te pagike. E ‘tau foki o tausi fakalei a ou gatu ne togi i Niu Sila mo te tau moko.

Ka fia fakaoga ki te mea e mafai ne koe a te avanoaga RSE tenei, faipati ki tou sui o te Malo e uiga mo soose fakamalamalamaaga i mea tau tupe (Financial Literacy) io me ko nisi avanoaga akoakooga.

NAPA TELEFONI

Ofisa Asiasi a te Leipa 0800 20 90 20

Te Ofisa RSE i te Matagaluega o Leipa (Immigration o Niu Sila) 0508 55 88 55

Fesoasoani mo te Ola Lei (Healthline) 0800 611 116

Ofisa Fesoasoani mo Fakakinauga i Niu Sila (Settlement Support New Zealand) 0800 776 948

Ofisa Fakatonutonu (Citizens Advice Bureau) 0800 367 222

Fakapotopotoga a Iuniuni (New Zealand Council of Trade Unions) 0800 698 646

Fakalavelave Tupu Fakafuasei: Pulisimani, Afi, Amupulanisi 111

MEA FAKATOKA MO TOU FANO I TE VAKALELE

Ka maua ne koe a pepa taua ko la e manakogina ne koe mo tou fanatu ki Niu Sila o galue. E ‘tau o tausi fakalei a pepa taua konei kae puke mai ne koe ma vau koe.

Fakasologa o mea e ‘tau o fakatoka

1. Tou Pasipooti mo tou Visa ki Niu Sila
2. Tiketi i vakalele
3. Tau feagaiga galue
4. Pepa inisualenisi o oloolo malaga mo te ola lei (manafai e manakogina)
5. Pepa Fakateletele (manafai e isi)
6. Tupe mo ola mai mua e maua tou peofuga muamua
7. Fakasolooga o napa telefoni mo latou e fakamuli i
   te fenua
8. Tau napa IRD i Niu Sila (manafai e isi)
9. Te napa o tau akauni i te pagike i Niu Sila mo tau kaati EFT-pos (manafai e isi)

Fakamolemole onoono ko tou igoa i ou tiketi i te vakalele ke pau mo tou igoa i tou pasipooti.